Grootformaat verplaatsen: een betere grip is nog geen lichter werk

Niet alleen de kilogrammen tellen

Het plaatgewicht is een belangrijk vertrekpunt, maar zegt niet alles over de fysieke belasting. Afmetingen, grip, reikafstand en werkhouding bepalen mee hoe belastend een handeling wordt. Een omvangrijke plaat die ver van het lichaam wordt vastgehouden, vraagt een andere beoordeling dan een compacte last met goede handgrepen. Ook de frequentie van de bewegingen en de beschikbare hersteltijd spelen mee.

Daarom moet de beoordeling verder gaan dan het optillen uit de verpakking. Ook dragen door een gang, kantelen bij de werktafel en neerleggen in de lijm verdienen aandacht. Manueel hanteren omvat immers ook neerzetten, duwen, trekken, dragen en ondersteunen. Een transportwagen beperkt het draagwerk, maar maakt een moeilijke drempel of slechte vloer niet vanzelf veilig.

Afmetingen, grip, reikafstand en werkhouding bepalen mee hoe belastend een handeling wordt

Righetti - Afmetingen, grip, reikafstand en werkhouding bepalen mee hoe belastend een handeling wordt

Zuignappen verbeteren vooral de grip

Handzuignappen creëren een aangrijpingspunt op het plaatoppervlak. Bij pompvacuümzuignappen met vacuümmeter kan de gebruiker bovendien controleren of het vacuüm voldoende behouden blijft. Ze zijn verkrijgbaar als afzonderlijk hulpmiddel en als onderdeel van een draagframe.

Hun beperking is essentieel: ze nemen het gewicht niet over. De opgegeven capaciteit beschrijft wat het hulpmiddel onder bepaalde voorwaarden kan vasthouden, niet wat een werknemer verantwoord kan tillen. Bovendien kunnen materiaal, oppervlak en belastingsrichting de toegelaten belasting beïnvloeden. De hoogste waarde op een productfiche is dus geen universele gebruiksgrens.

Elektrische accuzuignappen bouwen het vacuüm met een pomp op. Sommige modellen bewaken de vacuümtoestand en schakelen de pomp opnieuw in wanneer de onderdruk afneemt. Afhankelijk van toestel en afdichting kunnen ze ook geschikt zijn voor gestructureerde of bepaalde poreuze oppervlakken. Dat moet per materiaal worden nagegaan: een ruwe of poreuze plaat biedt niet dezelfde omstandigheden als glad keramiek. Ook hier blijft de gebruiker de last dragen, tenzij het hulpmiddel deel uitmaakt van een daarvoor geschikt mechanisch hefsysteem.

Draagframes geven controle over het formaat

Verstelbare draagframes combineren profielen, handgrepen en meerdere zuignappen. Hun meerwaarde ligt vooral in de hanteerbaarheid van grote platen: medewerkers krijgen georganiseerde aangrijpingspunten en kunnen de plaat gecontroleerder bewegen. Sommige systemen beschikken ook over veiligheidshaken of aanvullende ondersteuning.

Kijk bij de aankoop verder dan maximale lengte en draagvermogen. Het eigen gewicht van het frame telt mee bij iedere manuele verplaatsing. Ook het aantal en de positie van de zuignappen, de toegelaten plaatconfiguratie en de beschikbare ondersteuning zijn relevant. Controleer eveneens of het systeem aansluit op een transportwagen of plaatsingshulpmiddel. Zo vermijd je dat medewerkers tussen twee hulpmiddelen alsnog een onpraktische draaghandeling moeten uitvoeren.

SuperLift draagframe

Montolit - SuperLift draagframe

Easy Move draagframe

Raimundi - Easy Move draagframe

Rollen waar dragen niet nodig is

Transportwagens ondersteunen platen tijdens de verplaatsing. Sommige systemen combineren transport met ondersteuning tijdens verdere werkzaamheden. De ergonomische winst zit vooral in het vervangen van draagafstand door rolafstand. De resterende duw- en trekkrachten moeten wel worden beoordeeld. Dat vraagt voorbereiding. Hoe breed zijn de doorgangen? Zijn er hellingen, drempels of beschadigde vloeren? Waar kan de plaat worden overgenomen en gekanteld? Een wagen levert pas een bruikbare werkmethode op wanneer laden, transporteren en afnemen op elkaar aansluiten. Controleer vóór aankoop ook de compatibiliteit met het draagframe: onderdelen uit hetzelfde productgamma vormen niet noodzakelijk in elke uitvoering een passende combinatie.

Mechanisch heffen neemt het gewicht over

Bij mechanisch heffen draagt een geschikte hef- of hijsvoorziening de last. De medewerker begeleidt en positioneert, in plaats van zelf het volledige gewicht te tillen. Dat is een wezenlijk verschil met een handzuignap of een manueel gedragen frame.

De keuze moet vertrekken van het werkstuk én de volledige installatie: gewicht, afmetingen, oppervlak, gewenste oriëntatie en beschikbare ruimte. De capaciteit van een afzonderlijk onderdeel bewijst niet dat de complete combinatie geschikt is. Volg de toegelaten configuratie, werklast en gebruiksvoorwaarden van de fabrikant. Een handbediende vacuümgrijper mag niet zonder meer als hijsaccessoire worden beschouwd.

Vergelijk daarom complete oplossingen. Neem ook de bijbehorende hefvoorziening, transport, opstelling, controles en opleiding mee. Een lage aanschafprijs voor één onderdeel zegt weinig over de kost of inzetbaarheid van het volledige werkproces.

Mechanisch tillen met behulp van vacuümtechniek

Righetti - Mechanisch tillen met behulp van vacuümtechniek

Rendement meten in personeelsminuten

Hoeveel tijd een hulpmiddel bespaart, hangt af van het aantal platen, de transportafstand, de toegankelijkheid en de benodigde medewerkers. Een algemeen productiviteitspercentage zegt daardoor weinig over de eigen werf.

Een bruikbare vergelijking vertrekt van personeelsminuten per handeling. Een verplaatsing van vijf minuten met twee medewerkers vraagt tien personeelsminuten. Tel ook voorbereiding, opbouw, controles en opruimen mee. Zo wordt zichtbaar of een snellere beweging werkelijk minder arbeid vraagt.

De grens van 25 kg juist begrijpen

De Belgische welzijnsregelgeving kent geen algemene wettelijke tilgrens van 25 kg die voor iedere werknemer en elke situatie geldt. Het uitgangspunt is de concrete risicoanalyse. De vaak aangehaalde 25 kg komt onder meer uit ergonomische normen, voor welbepaalde gunstige omstandigheden. Bij ongunstige grip, reikafstand, houding of frequentie ligt het aanbevolen gewicht lager.

Daarnaast bestaat in de bouwsector een specifieke cao-bepaling die het gewicht van voorverpakte materialen beperkt tot 25 kg. Dat is iets anders dan een algemene toestemming om elke tegel of plaat tot dat gewicht manueel te dragen.

‘Deze plaat weegt minder dan 25 kg’ volstaat dus niet als veiligheidsargument. Een relatief lichte maar omvangrijke plaat kan nog steeds een moeilijke houding of grote reikafstand veroorzaken. Ook samen tillen maakt de aanvaardbare belasting niet simpelweg tweemaal zo groot: coördinatie en werkhouding blijven bepalend.

De Belgische welzijnsregelgeving kent geen algemene wettelijke tilgrens van 25 kg die voor iedere werknemer en elke situatie geldt

AIC Visser - De Belgische welzijnsregelgeving kent geen algemene wettelijke tilgrens van 25 kg die voor iedere werknemer en elke situatie geldt

Preventie begint vóór de levering

Boek VIII, titel 3 van de Codex over het welzijn op het werk behandelt manuele lastenhantering. De werkgever moet die zoveel mogelijk voorkomen en, waar dat niet kan, de risico’s beoordelen en beperken. Informatie en opleiding horen daarbij. Wanneer het gezondheidsrisico manuele lastenhantering aanwezig blijft, is ook gezondheidstoezicht van toepassing. De concrete beoordeling gebeurt met de bevoegde preventiedienst en arbeidsarts. Een tilopleiding vervangt geen ontbrekend hulpmiddel of slechte werforganisatie.

Sinds 25 mei 2024 gelden bovendien versterkte algemene ergonomieverplichtingen. Werkgevers moeten ergonomie meenemen bij het ontwerpen en inrichten van nieuwe werkposten en het aanpassen van bestaande. De risicoanalyse moet onder meer krachtgebruik, herhaling, duur, frequentie en werkhouding beoordelen. Het preventiebeleid moet regelmatig worden geëvalueerd en bijgewerkt.

Voor tegelbedrijven begint dat vóór de eerste plaat wordt verplaatst: waar komt de levering, hoe loopt het transport en waar wordt gewerkt? Het beste hulpmiddel is niet noodzakelijk dat met de hoogste capaciteit, maar het systeem dat in die concrete werfsituatie de meeste belastende handelingen vermijdt.