Mosaïco di Due: Stadsschouwburg krijgt passionele facelift

'Attività artistiche' door een mozaïekmeester

Project fiche

We schrijven 6 augustus 2015 wanneer we de Stadsschouwburg van Mechelen binnenwandelen. De vloer is volledig uitgevoerd in handbewerkte mozaïekwaaiers, samengesteld uit verschillende kleurrijke marmersoorten. Aangezien sommige zones na al die jaren aan herstelling toe waren, werd voor de renovatie een beroep gedaan op mozaïekmeester Gino Tondat, bijgestaan door zijn beste oud-leerling en toekomstige vennoot Sarah Landtmeeters.

Prestigieuze mozaïekschool

Eeklonaar Gino Tondat, zoon van een Italiaanse vader en Vlaamse moeder, werd geboren op 8 december 1959 geboren. Reeds op 13-jarige leeftijd trok hij naar Italië om er les te gaan volgen aan de wereldbefaamde Scuola mosaicisti del Friuli in Spilimbergo, een gemeente in de provincie Pordenone, waar hij vier jaar later afstudeerde als jongste ‘Maestro di mosaico’ ooit. Na zijn studies ging hij werken in het mozaïek- en terrazzobedrijf van vader Romano, waar hij langzaam maar zeker zijn eigen, vernieuwende plaatsingsmethode ontwikkelde, steeds met respect voor de ambachtelijke technieken. Een paar jaar later richtte hij zijn eigen bedrijf ‘Tondat Mosaico’ op.

Gino Tondat doceert aan de Stedelijke Academie voor Beeldende Kunsten in Wilrijk waar hij zijn kennis en ervaring doorgeeft aan studenten uit zowel binnen- als buitenland. Zijn grote voorbeeld Domenico Ghirlandaio verkondigde het reeds: “Mozaïek is een schilderij voor de eeuwigheid!” Samen met Sarah Landtmeters schildert Gino Rondat nu zelf al jaren met echte marmermozaïek, zowel nieuwe creaties als renovatieopdrachten.

Het restaureren van marmermozaïeken gebeurt telkens met respect voor het origineel, waarbij ze als ware kunstenaars met ontzettend veel passie ook eigen creativiteit in hun werk leggen!Gino Tondat

Polycaro was een bevoorrechte getuige van het begeesterende vakmanschap van deze sympathieke mozaïek-meesters tijdens één van hun vele ‘attività artistiche’ die binnenkort onder de naam ‘MOSAICO DI DUE’ worden verdergezet.

Marmermozaïek

De term ‘marmermozaïek’ werd eerder al gebruikt voor de vroegere granitotegels zoals die bestonden in vierkante formaten, doorgaans met maximale afmetingen 40×40 cm, waarbij men de standaard 30/30-tigers in de meeste grootwarenhuizen terugvond. Dit waren populaire typisch Belgische cementgebonden tegels met een toplaag van meestal marmerkorrels. Vandaar de benaming. Echter, de originele mozaïek uit (handbewerkte) marmer, zoals we een volledige vloer in de stadschouwburg van Mechelen mochten bewonderen, verdient logischerwijze al evenzeer deze benaming.

Om de originaliteit van een historisch werk te behouden is op de eerste plaats materialenkennis van primordiaal belang. Gino Tondat leerde ons het onderscheid kennen tussen de verschillende soorten marmers en hun verschillende verwerkingseigenschappen. We voelden hierbij, naast de gerenommeerde ‘vero marmo di Carrara’ toch een tikkeltje voorliefde voor onze eigen Belgische marmers zoals de wereldberoemde Rouge Royal, Gris de Ardennes, Imperial, Noir Belge, enzovoort. Soms wordt onze blauwe hardsteen, de al even geprezen ‘Petit Granit’ een “halve marmer” genoemd, omdat deze steen in feite een donkere kalksteen is (afzettingsgesteente) en dus eigenlijk niet bij de categorie van metamorfe gesteenten behoort. Toch vindt men ze frequent terug in historische mozaïekuitvoeringen met marmerstukken.

De slogan op de bestelwagen van Tondat maakt alles duidelijk: ”Mozaïek maakt deel uit van de geschiedenis

Herstellingstechniek

Plaatsingsmethodes voor mozaïekvloeren zijn er tegenwoordig bij de vleet:

  • Traditioneel met mortel in zand/cementbed;
  • Instrijkmortel op verse dekvloersamenstelling;
  • Cementbarbotine in een op niveau aangebrachte verse chape;
  • Dun- midden- of dikbedlijm op een verharde ondergrond, in verschillende consistenties;

Varianten zoals:

  • Speciale gietvloeilijm ‘nat in nat’
  • ‘nat in nat’- strooicement op vers ingevoerde dekvloermortel
  • Lijm-buttering in traditioneel mortelbed
  • Gebruik van zelfgemaakte bastaardmortels, lijmmortels of mortellijmen.

Maar het renovatiewerk dat wij in Mechelen mochten bijwonen, was toch nog een ander paar mouwen. De lijmen of mortels die aangemaakt worden om de marmermozaïekjes perfect te hechten, worden steeds aangepast aan de bestaande toestand van het tegelwerk. Zelfs de invloed of kans op nuanceverschijnselen, met name de doorbloeiing van het materiaal, wordt vooraf onderzocht zodat de kleur van de cement in verhouding aangepast wordt, ook nog rekening houdende met de originele voegkleur. Zo werd grijze cement met witcement gemengd, niet alleen omwille van esthetische redenen, maar blijkbaar krimpt witcement minder dan de traditionele grijze en is de kans op kleurverandering op marmers na de plaatsing veel geringer.

Vervangmozaïekjes

Het kunstenaarsteam (dit koppel heeft immers niets meer met traditioneel tegelzetten te maken!) begon in samenspraak met de architect met het controleren van de te vervangen vloergedeelten. Hiervoor alleen al bestaat een speciale (“val”)techniek waarbij men vanop een welbepaalde hoogte door het laten vallen van een soort metalen beiteltje de losgekomen gedeelten kan detecteren.

Daarna worden de juiste afmetingen genomen van de verwijderde stukken en het legpatroon opgetekend. De verschillende aanwezige soorten marmers worden herkend en de nodige hoeveelheid vervangmozaïeken vastgelegd om te worden geprefabriceerd in het werkatelier. Deze voorbereidende fase bestaat uit het zoeken naar en bepalen van de juiste marmerblok –of plaat, waarna de stukjes één voor één manueel uit gekliefd worden. Op polyesterkalkpapier gaat men de figuren of modellen precies natekenen.

Puzzelen

Vervolgens worden heel nauwkeurig gesorteerde ambachtelijke marmerstukjes in de juiste (kleuren)volgorde ingepast en in spiegelbeeld op celluloserijk papier gekleefd. Op die manier leek het wel een zelf gemaakte puzzel, die stuk per stuk en met de nodige precisie op de originele plaats wordt ingewerkt. Deze ambachtelijke kunstwerken worden vervolgens netjes opgekuist, klaar voor de afwerking. Eerst werden ze opgevoegd met een gepigmenteerde voegspecie om de originele voegkleur van de omringende gedeelten te kunnen behouden.

Na voldoende uitharding van de voegen wordt de gehele marmermozaïekvloer -zowel het oude als het gerenoveerde gedeelte- gepolijst om een egaal vloervlak te creëren. Zodanig dat ook de kleinste verschillen weggewerkt worden door gelijke oppervlaktebewerking van het loopvlak.

Marmer, met zijn attractieve kleurschakeringen, is een redelijk homogene compacte natuursteen en laat zich namelijk gemakkelijk bewerken.Gino Tondat

Als men marmer en mozaïek kan samenvoegen in een passionele restauratie, zoals wij met eigen ogen hebben gezien, kan dit niet anders dan resulteren in academisch “schilderen met mozaïek”! Laat de (kunst)geschiedenis nog lang en gelukkig leven!