Keramische XXL-tegels gaan kopje onder (deel 1)

Tegelzetterkampioen waagt zich aan spectaculaire zwembadrealisatie

Project fiche

Voor de bouw van een zwembad komen verschillende materialen en bouwsystemen in aanmerking. Naar binnenafwerking toe zijn liners, natuursteen, inox of mozaïekjes enkele van de mogelijkheden. Of wat dacht u van keramische grootformaat tegels?! Belgisch Tegelzetterkampioen James De Smet zag met een innovatieve primeur zijn droom in vervulling gaan: een eigen buitenzwembad dat aan de binnenkant volledig bekleed is met extreem grote, dunne keramische tegels: 320cm x 160cm x 6 mm! Verslag van een realisatie die in de categorie ‘onvervalste huzarenstukjes’ thuishoort.

Waterdichting

De betonnen constructie van de zwembadkuip werd voorbehandeld met een daartoe geschikte primer die door technisch expert John Standaert van lijmfabrikant Mapei was geadviseerd. Na het respecteren van de droogtijden voor de ondergrond monteerde men met een kleine hoeveelheid waterdichtingsproduct (soort pasta) zorgvuldig de hoekstukken en hoekbanden. Vervolgens bracht men met een lijmkam van 4 mm de eerste laag aan waarin een kunststof wapeningsnet werd ingebed voor een regelmatige spreiding van een eerste (2 mm dikke) waterdichtinglaag. Daarna verzegelde men bodem en wanden met een laatste pastalaag van ongeveer 1 mm die met de platte kant van de lijmkam ingeschraapt werd.

Vooral de aansluiting bodem/wanden en de binnenhoeken dienden zeer secuur afgewerkt te worden, in eerste instantie om een perfecte waterdichtheid in hoeken en kanten te verzekeren. Maar net zo goed diende zuiverheid te primeren wat mogelijke hinder bij de voegaansluitingen, in casu tegen de kuipwanden, tijdens het plaatsen van de tegels helemaal moest uitsluiten.

Driepuntsmeting

Daarnaast was zowel de loodrechtheid van de opstaande betonnen panelen als hun haaksheid van zeer groot belang om het snijwerk van de XXL-tegels nadien te vergemakkelijken. In de wetenschap dat eenmaal beneden in de zwembadkuip het heel moeilijk zou zijn de tegels verder in de juiste afmetingen te snijden, werd voor alle zekerheid steeds tweemaal een driepuntsmeting uitgevoerd. Tijdens de metingen werd rekening gehouden met de correcte symmetrie. Dit betekent dat op een zwembadbreedte van 4 meter men een volle tegel in het midden moet voorzien, zodat aan beide zijden nog een stuk van 1,20 m kon geplaatst worden. Twee perfect gelijke stukken dus met snijstukken die ten minste een halve tegel groot zijn. 1,60 meter gedeeld door twee komt neer op een snijstuk van minstens 0,80 cm wat betekent dat 1,20 m ruimschoots voldoet aan de deontologische symmetrienorm.

Startinvestering

Vooraleer een tegelwerk met dergelijke grote formaten op te starten, dient men eerst goed geïnstalleerd te zijn. Naast specifiek gereedschap moet vooral over de algehele werfinrichting nagedacht worden. Er is niet alleen de bereikbaarheid, maar ook de ruimte om de tegelplaten op een comfortabele manier te kunnen bewerken die bepalend zijn voor een al dan niet vlot verloop van de werkzaamheden. James De Smet liet voor dit project een impressionante aluminium werktafel fabriceren en kocht een set professioneel snij- en manipulatiemateriaal van een degelijk Italiaans merk. Een investering die hem al gauw enkele duizenden euro’s armer maakte maar wel eentje die loont.

Zelf verwoordde de Belgisch kampioen 2015 het als volgt:

Een specialist moet in gespecialiseerd gereedschap investeren wil hij of zij een feilloos tegelwerk afleveren. Bovendien gaat kwaliteitsgereedschap veel langer mee en betaalt het op termijn zichzelf terug.James De Smet

Plaatsingstechniek

Ondanks hun flinke netto gewicht (72 kg), vermeerderd met het gewicht van het zuignapkader, werden de keramische tegelplaten door slechts twee stielmannen uit de kist getild. Geen sinecure, zo bleek, gezien het zuigeffect voor extra trekkracht van de zorgvuldig gestapelde tegels zorgde. Ter vergelijking: tijdens een demonstratie in het kader van een opleiding in het Italiaanse Milano, eerder dit jaar, waren vier heren nodig om eenzelfde handeling uit te voeren. Dan rijst de vraag wat een dergelijke plaatsing per m² uiteindelijk zal moeten kosten… Hoe dan ook bewees het plaatsingsteam op de werf in Adegem dat ze de klus met minder werkkracht kunnen klaren, weliswaar met behulp van een heftoestel of tilkraan. Zoals gepland werden de volle tegels met een huurkraan in het zwembad gelaten en vervolgens in het midden van het te betegelen oppervlak verlijmd. Hiervoor werd een C2E-S2-tegellijm aangemaakt:

  • C = cementgebonden
  • 2 = verbeterde tegellijm met een minimum treksterkte van 1N/mm² na uitharding
  • E = extended open time of verlengde open tijd
  • S = soepele (flexibele) lijm
  • 2 = buigzaamheid van minimum 5 mm volgens de testnorm EN 12002.

Verlijmen

De middellijnen werden afgetekend met twee parallelle smetlijnen die het positioneren van de tegelplaten visueel makkelijker maakten. Met een schuin vertande en voldoende grote lijmkam werd de bodem van de zwemkom rijkelijk van tegellijm voorzien. Lijmspatels met schuine tanden zorgen er reeds voor dat de lijmrillen platter gaan liggen bij het uitstrijken en makkelijker uitstrijken na belasting. Ook werd de legzijde van elke tegelplaat voor de volle 100% ingekamd met tegellijm. De lijmrillen in dezelfde richting als deze die op de ondergrond aangebracht werden. Reden hiervoor was om luchtinsluitingen zo goed als definitief te vermijden. Lucht onder de betegeling verhoogt immers het risico op een plaatselijke verzwakking en kan tijdens het aandrukken van de relatief fijne tegels scheurtjes en/of barstjes veroorzaken. Bovendien moet in dit geval voorkomen worden dat het zwembadwater eronderdoor kan sijpelen, wat op lange termijn zou kunnen leiden tot plaatselijke onthechting.

Snijtechnieken

Dankzij de doordacht ingerichte werf met hefkraan en toebehoren kon men de keramische platen zonder noemenswaardige problemen op de snijtafel tillen of in de zwembadkuip naar beneden laten. Voor het op maat snijden van de tegels gebruikten de plaatsers een stevige geleider, vervaardigd uit aluminium, waarop een snijwagentje doorheen een gleuf spelingloos gemonteerd was. Op die manier kunnen tegels versneden worden van bijna 3,50 meter lang met minder dan één tiende van een millimeter tolerantie!

De truc bestaat er in:

Perfect te meten, en een zo fijn mogelijk streepje te trekken om het te snijden stuk af te tekenen. Handige tip: indien je met twee personen afmetingen dient te nemen, gebruik dan exact dezelfde meter van hetzelfde merk. Twee verschillende meters kunnen een lengteverschil van enkele millimeters betekenen! Zeker een rol- en plooimeter zijn bijna nooit even lang…
– De snijbeweging te beginnen en te eindigen over de tegelrand;
– Te snijden met constante snelheid en druk op het snijwieltje over de totale lengte (van begin tot einde dus);
– Met een geschikte knijptang de uiteinden als het ware te kraken;
– Het snijstuk met ten minste 2 personen verder zorgvuldig volledig af te breken. Zo vermijd je dat het mogelijks nog te recuperen snijstuk verloren gaat.

Rendement

Daar tegelwerken van deze omvang veel meer tijd en aandacht vragen, konden tijdens ons bezoek enkel de tegels voor de vloerbodem klaargemaakt worden. We begrepen dan ook onmiddellijk dat het rendement met betrekking tot de plaatsing van dunne XXL-tegels veel lager ligt dan bij de meer gangbare afmetingen. Hoewel de oppervlakte van een ‘normale’ tegel tegenwoordig al gauw minimum 3.600 cm² bedraagt, is het verschil in manipulatie en plaatsingstechniek beduidend groot en opvallend.

Deel 2 van dit project

De wandbekleding van het desbetreffende zwembad zal nog op zich laten wachten tot na nieuwjaar. Het verdere verloop van dit onvervalste huzarenstukje krijgt u te lezen in de eerstvolgende (maart)editie van Polycaro. Dan nemen wij u graag mee voor een frisse duik in Adegem…