Beltrami steekt Kortrijkse pleinen in nieuw natuurstenen jasje

Een nieuwe afwerking speciaal voor Stad Kortrijk

Project fiche

Met haar ontstaan aan de oevers van de Leie, is Kortrijk één van de oudste steden van België. Wat ooit een Gallo-Romeinse nederzetting was, is vandaag de centrumstad van Zuid-West-Vlaanderen. Dat is onder meer te danken aan de investeringen die de stad de voorbije eeuw deed. De bouw van nieuwe ziekenhuizen, de komst van de Universiteit KULAK en de aanleg van de eerste verkeersvrije winkel-wandelstraat van België gaven het startschot van een periode met grootschalige stadsvernieuwingsprojecten. Deze werden gevolgd door o.m. de Leiewerken, de bouw van woon- en winkelcentrum K en de heraanleg van de binnenstad.

Ook vandaag nog werkt Kortrijk naarstig verder aan de leefbaarheid van haar straten en pleinen. Zo werden recent het Overbekeplein en de Houtmarkt in een nieuw jasje gestoken, en kunnen bewoners en bezoekers vanaf heden kuieren en genieten op de ‘Lazy stairs’ aan de verlaagde Leieboorden.

Kortrijkse Leieboorden

De omgeving van de Broeltorens is een symboolplek in Kortrijk en droeg het potentieel in zich om als visitekaartje van de stad benoemd te worden. Echter door de vroegere inrichting die bestond uit parkeerzones, werd dit potentieel verre van benut. In 2005 werkte de Franse landschapsarchitect Michel Desvigne in samenwerking met studiebureaus JPLX en Arcadis een globaal concept uit voor de heraanleg van de kades van de Oude Leie-arm. Het contact tussen mens en water herstellen was hier het uitgangspunt. 13 jaar later is de realisatie een feit.

Begin 2017 gingen de werken van start waarbij de kaaimuren aan beide zijden van de rivier werden verlaagd en de vroegere parkings werden vervangen door ruime terrassen die in verschillende lagen tot aan het water aflopen. Hierdoor wordt de mens opnieuw op (bijna) dezelfde hoogte gebracht als het water zelf, en ontstaat een plaats waar het aangenaam vertoeven is. Dat het ontwerp zijn effect niet heeft gemist, bevestigt Koen Azou. Als werfleider bij Aswebo werkte hij een jaar lang met 15 personen aan het vernieuwen van deze centrumplek in de stad. “Het eindresultaat is zeer geslaagd”, zegt Azou.

Wandel eens langsheen de verlaagde Leieboorden op een zonnige dag en je zal zien welke aantrekkingskracht deze hebben op de mensen.Koen Azou, werfleider Aswebo

kortrijkse leieboorden beltrami

Hoewel de werf vlot is verlopen, waren er volgens Azou toch een aantal moeilijkheden en onvoorspelbare zaken, zoals de afbraak van de bestaande kaaimuren, de heropbouw van de nieuwe keermuren en de organisatie op de werf. Door de centrumlocatie was stockage van bestratingsmateriaal op de werfzone immers onmogelijk, waardoor een nauwe samenwerking met de Harelbeekse natuursteenleverancier Beltrami noodzakelijk was.

Belgische Blauwsteen en Chinese graniet in Gelido afwerking

Doordat dit project zich in de nabijheid van de middeleeuwse Broeltorens bevindt, bleken de Kortrijkse Leieboorden onderhevig aan erfgoed. De stad was dus verplicht om dezelfde Belgische Blauwe Hardsteen te gebruiken voor de restauratie en vernieuwing van haar rivierboorden. Met 142 massieve blokken in gevlamde afwerking, 193 m² geschuurde dekstenen en 370 lm gefrijnde boordstenen kleuren de rivierboorden van de Broelkaai en de Handboogstraat vanaf heden blauwer dan ooit.

Voor de heraanleg van het plein dat beide oeverboorden omringt, werd gewerkt met de middengrijze Chinese graniet Pepperino Dark. Er werd gevraagd naar een gekloven afwerking voor een ruwe en rustieke uitstraling, maar Herwig Callewier, General Manager van Beltrami Natuursteen, merkte vrijwel onmiddellijk op dat dit te oneffen en te ruw zou zijn voor bv. dames met hakken, rolstoelgebruikers en zelfs voor de plaatsing van terrasstoelen of tafels. Daarom reisde hij speciaal voor dit project af naar de groeve in China en zocht naar een afwerking op maat die én ruw én gemakkelijk begaanbaar zou zijn. Maar liefst 7 stalen werden in een maand tijd vervaardigd en vanuit China naar Kortrijk verstuurd ter voorlegging aan de stad en diens partner in dit project, De Vlaamse Waterweg NV. De nieuwe afwerking ‘Gelido’ was geboren!

kortrijkse leieboorden beltrami

Gelido’ is een combinatie van boucharderen, vlammen en borstelen en oogt ruw maar is toch egaal. Wij noemen zoiets een combinatie tussen een ‘krater- en gletsjervormige afwerkingPascal Rommel, Sales Manager Projecten Beltrami

“Economisch gezien was dit misschien niet de beste keuze voor ons bedrijf, maar aangezien we geregeld met de stad Kortrijk samenwerken, heeft Beltrami dit graag op zich genomen. De stad was uiteindelijk heel tevreden met het eindresultaat, en wij ook. Beltrami gaat de Gelido afwerking immers vanaf heden toevoegen aan haar productengamma.”

Kleurige speelsheid op het Overbekeplein en de Houtmarkt

Ook de Houtmarkt en het Overbekeplein lagen er al jaren verkommerd bij. Beide pleinen bevinden zich in winkel-wandelgebied waardoor ze een schakelpunt vormen tussen de historische stad en het commerciële hart van Kortrijk. Doch misten de twee pleinen de kern van hun functie omwille van onlogische looplijnen of een niet functionele invulling.

“Het Overbekeplein was tot voor kort een kloostertuin met in het midden een verhoogd speelveld”, vertelt Bart De Keyzer, Chief Landscape Design bij Avantgarden. “Met ons ontwerp wensten wij het plein van logische looplijnen te voorzien en van de plek een aangenaam en kleurrijk plein te maken dat aanzet tot spel of ontspanning. Die spelprikkels hebben we ingebouwd door te werken met gekleurde accenten. Maïsgele en kobaltblauwe geglazuurde gebakken kleiklinkers brengen kleurige speelsheid op het plein, en ovale eilanden met groene planten scheppen een vernieuwende en rustgevende dynamiek”. Uitvoerder Benoit Ockier van NV Wegenbouw Ockier noemt het een gedurfd ontwerp dankzij de combinatie van geglazuurde gebakken kleiklinkers met neutrale natuursteen. Teneinde een uniform stadsbeeld te verkrijgen koos Kortrijk, naast de speelse blauw-geel accenten, om het Overbekeplein te verharden in de reeds eerder gebruikte Pepperino Dark in bouchardino afwerking, gecombineerd met accenten van lichtgrijze gevlamde Chinese graniet, de Shandong Grey.

kortrijkse leieboorden beltrami

Deze twee Chinese granieten vinden we naast het Overbekeplein ook terug op de hernieuwde Houtmarkt. De Houtmarkt was lange tijd een verloederd parkeerplein, geflankeerd door een verouderd ziekenhuis en de Academie. Toen het ziekenhuis verhuisde en vervangen werd door een gloednieuw woonzorgcentrum, greep het stadsbestuur de kans om ook het plein een nieuwe invulling te geven. De ontwerpwedstrijd werd gewonnen door een samenwerkingsverband tussen OKRA Landschapsarchitecten, Zwarts & Jansma Architecten en SBE Raadgevende Ingenieurs. Zij kozen ervoor om de hoofdvorm van de nieuwe Houtmarkt in te richten als een blad met nerven, voorgesteld door de wandelpaden. De te gebruiken materialen dienden speelsheid uit te stralen alsook druksterktes tot wel 160 MPa (megapascal) aan te kunnen voor sporadisch verkeer zoals brand- of vuilniswagens.

Beltrami vond bij haar leveranciers in China niet onmiddellijk het juiste antwoord op deze vraag, waardoor het haar contacten in Portugal aansprak. De witgele Portugese graniet Marciera en de lichtgrijze Clear Ariz, eveneens een Portugese graniet, voldeden aan de drukeisen die het studiebureau oplegde. Dankzij de kleurencombinatie, de kleine mozaïekkeien van 7×7 cm en een combinatie van natuurruwe en gezaagde afwerkingen, brengen de wandelpaden vandaag een natuurlijke speelsheid op het plein.

kortrijkse leieboorden beltrami

De moeilijkheid van dit project zat volgens Benoit Ockier en Lieven Vandeputte, projectleider infrastructuur bij stad Kortrijk, in de gebogen lijnen die het plein kenmerken. De stenen van de parkrand werden vanuit de groeve ecliptisch op maat gemaakt en genummerd waardoor er geen verzaging ter plaatse diende te gebeuren. Iets wat je volgens Vandeputte alleen maar met natuursteen kan. Natuursteen in die dikte laten meedraaien en tegels die loodrecht op bochten dienden te worden gelegd, is ook volgens Ockier een behoorlijk gedurfd en uniek ontwerp. Met 45 verschillende kratten op de werf was het voor de wegenbouwer een behoorlijk huzarenwerk om de puzzel in elkaar te doen passen. Maar alles verliep zoals gepland en in 2016 werd de Houtmarkt opgeleverd, waarmee het vandaag samen met het Begijnhofpark en het Plein een groen lint doorheen de stad vormt.

Cijfers in detail

Plein verlaagde Leieboorden

  • 370 lm Belgische Blauwe Hardsteen, boordstenen, gefrijnd
  • 193 m² Belgische Blauwe Hardsteen, dekstenen, geschuurd
  • 142 stuks Belgische Blauwe Hardsteen, massieve blokken, gevlamd, dikte 45 cm en 55 cm
  • 6030 m² Pepperino Dark, gelido, formaten 10×10 en 15×10 cm
  • 1640 m² Pepperino Dark, gekloven, formaten 10×10 en 15×10 cm
  • 520 m² Pepperino Dark, gebouchardeerd, formaat 20×20 cm
  • 1060 lm Pepperino Dark gootstukken, gefrijnd
  • Zitten kan op 1850 lm Pepperino Dark bloktreden in gevlamde afwerking

Overbekeplein

  • 1520 m² Pepperino Dark, bouchardino, formaten 45×30 en 67,5×30 cm
  • 350 m² Shangdon Grey, gevlamd, formaten 21×14 en 31,5×14 cm

Houtmarkt

  • 3510 m² Pepperino Dark, bouchardino, formaten 45×30 en 67,5×30
  • 650 m² Shangdon Grey, gevlamd, formaten 21×14 en 31,5×14 cm
  • 90 m² Pepperino Dark gootstukken, gefrijnd
  • 90 m² Pepperino Dark, gekloven, formaat 9×9 cm
  • 340 lm Jinin Stone boordstenen, oude frijnslag
  • 170 lm Marciera boordstenen, gevlamd
  • 530 m² Marciera, natuurruw en gezaagd, formaat 7×7 cm
  • 370 m² Clear Ariz, natuurruw en gezaagd, formaat 7×7 cm

Foto’s: Beltrami, OKRA, © Klaas Verdru, © Dtonic