Zwembadbouw symposium 2019: verslag voor de tegelzetter


Een zwembad bouwen is voor tegelzetters niet altijd een evidente zaak. Het is zo’n sector waarin alle mogelijke technische, esthetische, ecologische en zelfs maatschappelijke uitdagingen samenkomen. Polycaro bezocht het zwembad symposium 2019: een uitgelezen kans om belangrijke spelers, trends en ontwikkelingen vakkundig op te duikelen.

De productiviteit richting kruissnelheid

Het was een drukke dag voor het personeel van de exporuimtes in hotel Van Der Valk, Eindhoven. Daar had dit zwembad symposium alles mee te maken. John in De Braek, spreekbuis van de organisatie bestaande uit Inducon, Prowater, VDH, Wattec, Rako en SCHOMBURG, is zichtbaar tevreden:

“We mikten op een opkomst van zo’n 80 personen, maar al gauw bleek dit een veel te bescheiden ambitie. Vandaag zijn hier ruim 100 mensen aanwezig; het zegt iets over het draagvlak voor dit initiatief. Het is ook een bont publiek: van opdrachtgevers en beleidsmakers over architecten en uitvoerders. Vele tegelzetters uit België en Nederland tekenen present. Dit doet deugd. Hoe meer we alle betrokkenen bereiken, hoe makkelijker we ons doel naderen: het stimuleren van integrale samenwerking tussen alle spelers. Alleen zo kunnen we de productiviteit verhogen én inspelen op alle uitdagingen op vlak van technologie, duurzaamheid en regelgeving.”

We beamen volmondig: Er hangt hier een constructieve, informele sfeer vol leergierige verwachting én bereidheid om ervaringen uit te wisselen. Iedereen zoekt en vindt elkaar in de wandelgangen en de conference room. Want dit staat als een paal boven water: hier worden vruchtbare en belangrijke contacten gelegd. We zouden de afwezigen van ongelijk betichten, ware het niet dat dit verslag hen ook al een diepgaande inkijk verschaft in deze bruisende en inspirerende dag.

Pellikaan Bouwbedrijf: duurzaamheid, een kwestie van verantwoordelijkheid

Een eerste spreker die bevlogen de toon mag zetten, is Jack Hazen, commercieel directeur van het gerenommeerde Pellikaan Bouwbedrijf. Zijn betoog over de exponentieel groeiende mogelijkheden en ecologische noodzaak is even nuchter als ambitieus: zwembadbouwers dragen een zware, maar hanteerbare verantwoordelijkheid.

Hazen: “De wereld is geen onuitputtelijke bron voor grondstoffen en fossiele brandstof. Willen we onze kinderen en kleinkinderen eenzelfde of betere levensstandaard als de onze bieden, dan moeten we ons bewust zijn van deze verpletterende verantwoordelijkheid. Klimaatakkoorden zoals dat van Parijs zijn geen vervelende pesterijen; ze geven de private en publieke sector bindende richtlijnen en dus duidelijkheid over de inspanningen waar we voorstaan. Het mooie is dat we technologisch al erg veel kunnen. Wat eerder nog te vaak ontbreekt, is visie en de oprechte wil om de normen te halen of zelfs te overstijgen.

Het probleem is niet de techniek, maar de korte-termijn focus op budgetJack Hazen

Een belangrijk struikelblok hierbij is het feit dat bij aanbestedingen nog steeds teveel beslist wordt in functie van het budget. Duurzaamheid is geen financieel verdienmodel, tenminste: niet op korte termijn. Op langere termijn betalen investeringen in duurzaamheid zich doorgaans wel economisch en maatschappelijk terug. De mogelijkheden om strenge EPC, GPR en BENG normen te halen zijn er: gasloze gebouwen, EPC-0, full electric, circulair omgaan met materialen… de techniek is niet het probleem. Maar deze inspanningen kosten geld en worden daarom vaak als eerste geslachtofferd.

Al naargelang de regio wordt dit dan op de lange baan geschoven, verkleind of zelfs helemaal geschrapt. Het is wel veelbelovend dat de eisen op vlak van EPC, GPR of andere duurzaamheidsnormen bindend worden. Ambities worden verplichtingen en dat is een goede zaak. Maar is iedereen er klaar voor? Bij Pellikaan stellen we vast dat het vaak ontbreekt aan een realistische kijk op het budgettaire en logistieke plaatje.”

Pellikaan is actief in Nederland, België, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland; in elk van deze landen gelden andere duurzaamheidsnormen en eigen maatregelen. Bovendien heerst er ook een specifieke cultuur. “Onze opgebouwde affiniteit en regio-specifieke expertise zorgen ervoor dat wij ondertussen passende antwoorden kunnen formuleren op nieuwe vraagstukken in gelijk welke regio.

zwembad bouw tegelzetter

We geven het voorbeeld met onze volledig zelf beheerde exploitaties van Club Pellikaan. Daarin zijn wij verantwoordelijk voor de gehele keten: initiatief, investering, ontwerp, bouwen, exploiteren, beheren en onderhouden. Als eigenaar bepalen we alle keuzes. Daarom geven we vandaag graag enkele aanbevelingen vanuit onze verregaande expertise. Het hele proces moet verlopen volgens een duidelijke procedure: het opstellen van een vastgesteld beleid/duurzaamheidsambitie, een grondige voorbereiding van de aanbesteding, een realistisch ontwerp, realisatie en tenslotte: exploitatie.

Ook die laatste stap heeft een grote invloed op de duurzaamheid van een gebouw. Een realistisch plan houdt in: aandacht voor de juiste vertaling van duurzaamheidsambities in aanbestedingsdocumenten, ruimte voor de markt om dit in een ontwerp om te zetten, realistische budgettering en grondige bewaking van het hele traject door bijvoorbeeld een ketenregisseur.”

Pellikaan realiseerde zo al talloze duurzame projecten zoals gasloze scholen, zwembaden of sportcentra met EPC-0 en zeer goede GPR scores (van 8 à 9 of meer). Op deze en andere manieren daagt Pellikaan de markt uit om nog ambitieuzer te zijn dan de huidige normen voorschrijven.

Circulair bouwen geldt ook voor tegels en hechtingstechnieken

Hazen: “De huidige economie is lineair ingericht. Dit houdt in dat grondstoffen worden gewonnen, vervolgens gebruikt voor het maken van een product, waarna dit product wordt opgebruikt of afgedankt. Dit lineaire systeem leidt tot afval dat niet of laagwaardig wordt hergebruikt. Circulair bouwen houdt in dat een bouwwerk geen belasting mag zijn voor het milieu aan het einde van de levensduur. Alle gebruikte materialen komen hiervoor in aanmerking. Zo ook tegels en hechtingsstoffen voor zwembadbouw. Toxische stoffen worden steeds vaker verboden, dit heeft bij zwembaden vooral invloed op de materiaalkeuze bij hechting en waterdichting. Ook tegels zelf moeten na bewezen diensten gerecycleerd of hergebruikt kunnen worden.”

Jack Hazen is duidelijk een man met een missie. Wanneer het gaat over (openbare) gebouwen en zwembaden, vertrouwt hij ons nog toe dat hij veel ambitie en groeiende kennis vaststelt bij de private bedrijven, maar dat gemeentelijke overheden niet altijd (kunnen) volgen. Electorale, budgettaire en andere beperkingen ondermijnen soms een strak en helder bouwproces. Mede daarom biedt zo’n symposium een mooi forum om één en ander aan te kaarten.

Schomburg: Lijmen en dichten, opdat uw bad nooit zal zwichten

Mede-Initiatiefnemer voor dit symposium is Schomburg, de Duitse producent van lijmen en dichtingsmaterialen. Als producent van enkele van de meest cruciale ‘bouwstenen’ voor zwembaden, voelden zij de stijgende noodzaak om de krachten en expertise te bundelen. Tegelzetters spitsen maar best hun ogen, want deze inzichten zijn simpelweg van goudwaarde. Regional Manager Christian Mischock doet zijn uitgebreide kennis uit de afdichtingsdoeken.

Mischock: “Bij zwembadbouw komen een groot aantal betrokken partijen aan zet. Wanneer al deze spelers niet aan hetzelfde zeel trekken, kunnen de gevolgen desastreus zijn. Om dit te vermijden is er nood aan een nauwgezette opvolging, waarbij iedere partij weet hoe ze moet inspelen op de constructie en materiaalkeuze van de andere. Gebeurt dit niet, dan ontstaat er schade die pijn doet aan de ogen, maar nog meer aan de portemonnee. Sommige projecten sneuvelen zelfs als gevolg van schade door foutieve afdichtingstechnieken en lijmen.”

Pakkende illustraties van niet-pakkende hechting

De uiteenzetting van Christian liegt er niet om: hij was dan wel zo attent ons te waarschuwen, maar zijn foto’s van schrijnende schadegevallen sorteren daarom niet minder ongeloof, aarzelend hoongelach en vooral: gezonde bezorgdheid. Dit is evenwel niet de strategie van een onheilsprofeet, wel die van een professional met oprechte passie voor zijn vak. Uiteraard reikt hij ook deskundige oplossingen aan:

“Problemen kunnen ontstaan door een veelheid aan ‘fouten’. Ik lijst hier vandaag de belangrijkste op: Vooreerst moet er rekening worden gehouden met een minimale leeftijd van de betonconstructie voor de afwerking met keramische materialen, rekening houdend met de dikte en het gebruik van epoxyhars of al dan niet een hoog flexibel mineraal. Ook de tijd dat het bassin gedurende proefvulling of neerslag met water in contact staat, bepaalt de wachttijd voor de tegelapplicatie. Water of ijs op de onafgewerkte bassinvloer beïnvloedt de uitzetting van het beton. Een buitenafdichting, dus aan de rugzijde, wordt vaak vergeten, maar is meestal nodig. Het tempo waarop een zwembad gevuld wordt is ook belangrijk voor de spanning op voegen en tegels, hetzelfde geldt voor de temperatuur en hardheid van het water. Bij Schomburg wordt er gekeken naar de eigenheid van ieder project; geen enkele situatie is dezelfde en ieder zwembad is anders.”

Zwembad bouwen: specifieke uitdagingen voor de tegelzetter

Om een zwembad van een beschermende ‘bad-jas’ te voorzien, moeten tegelzetters rekening houden met enkele behoorlijk technische aspecten. Mischock: “Een goede voorbereiding is cruciaal. Al in de planningsfase worden alle aspecten die een sluitende afdichting beïnvloeden onder de loep genomen: inbouwdelen uit geschikt materiaal, aanleg van constructie- en bewegingsvoegen, inbouwdelen met toereikende flens, de beschikbare waterkwaliteit of -hardheid… Zeker voor de tegelzetter is een diepgaande voorbereiding van de ondergrond elementair. Hij moet letten op een maximale, ‘holleruimtevrije’ verlijming en moet mortelbruggen in het bereik van aansluitvoegen vermijden. Om hechtingsverminderende lagen op het oppervlak van de afdichtingsondergrond te vermijden, kan hij ook cementdekvloeren opruwen of zandstralen.

Al in de planningsfase worden alle aspecten die een sluitende afdichting beïnvloeden onder de loep genomenChristian Mischock

Een andere meerwaarde ligt bij een hogere aanhechting door een optimale vernetting van het keramische materiaal. Vaak adviseren we tegelverlijming in buttering–floating (golvende) methode, omdat dit de hechting zeer gunstig beïnvloedt. Deze en nog vele andere technische uitdagingen kunnen behoorlijk imposant overkomen. Schomburg stelt advies én hechtingsmaterialen ter beschikking die de vakman ontzorgen. Met onze materialen voldoen zwembadbouwers, en meer specifiek: tegelzetters, ruimschoots aan alle gestelde normen, zodat ze vol vertrouwen alle rampscenario’s gezwind omzeilen.”

In een zaal waar tegelzetters goed vertegenwoordigd zijn, oogstte Christian opvallend veel bijval. Zijn expertise en de gulheid waarmee hij ze deelt, worden merkbaar gewaardeerd.

Rako: ambitieuze tegelgigant

Een andere, zeker voor de tegelbranche erg relevante, aanwezige op dit congres is Rako, producent van keramische vloer-, wand- en zwembadoplossingen. Als dochterbedrijf van de Oostenrijkse Lasselsberger groep, is Rako een grote speler op de Europese markt. Hun actieradius is indrukwekkend, maar dat geldt ook voor hun ambitie. Daarom willen ze zich nog dieper settelen in de Benelux markt. We konden Bram Boer, Sales Manager van Rako in Nederland, aanklampen voor een aangenaam gesprek.

Boer: “Vanuit Tsjechië exporteren we op zeer grote schaal onze keramische tegels en oplossingen naar heel Europa en de wereld. Stilstaan is natuurlijk achteruitgaan, dus een congres als dit is voor ons een ideale gelegenheid om onze exposure te vergroten en ons netwerk uit te breiden. Zeker op vlak van zwembadbouw, behoren onze oplossingen en referenties tot de meest spraakmakende uit de branche. We zijn in Nederland en België nog niet zo bekend op dit vlak, maar zijn een meer dan volwaardige partner, doordat we alle middelen en producten in huis hebben om de zwembadtegels te leveren in alle maten en kleuren.

Om je een idee te geven van onze schaal: Lasselsberger Ceramics, waartoe ook Rako behoort, heeft een totale productiecapaciteit van ongeveer 65 miljoen m². In 2018 hebben wij onze klanten kunnen voorzien van 31 miljoen m² keramische tegels, hebben we onze exportmarkten vergroot en onze samenwerking met strategische partners in groeiende markten verstevigd. We hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de nieuwste productietechnieken van keramisch materiaal voor wanden en vloeren. Momenteel werken 1.600 personeelsleden aan de productie van onze tegels in Tsjechie.”

Passie voor keramiek sinds 1883

Rako zelf gaat terug tot 1883. De permanente vernieuwing en integratie van alle mogelijke trends is dus al een aardig tijdje bezig. In de stad Praag getuigen tableaus en ornamenten van de authentieke grandeur waarvoor dit bedrijf staat, terwijl de allernieuwste projecten: van zwembaden over universiteitscampussen tot showrooms, moeiteloos het evenwicht vinden tussen functionaliteit, gebruiksgemak, esthetiek/design en hedendaagse regelgeving.

We garanderen eenzelfde kwaliteit als de spelers die zich louter in de hogere segmenten positionerenBram Boer

Boer: “Wat ons steeds helpt om gelijke tred te houden met de nieuwste ontwikkelingen, is de permanente uitbreiding en vernieuwing van ons materiaal en machinepark. In onze nieuwe productielijn in Pilzen maken we nu ook de allergrootste formaten, custom made, uiteraard. Belangrijk om te vermelden is ook dat we keramische oplossingen aanbieden voor ieder budget. We garanderen eenzelfde kwaliteit als de spelers die zich louter in de hogere segmenten positioneren, maar wie met ons werkt, komt doorgaans voordeliger uit. Onze schaal én productiewijze maken hier een wezenlijk verschil.”

Optimale betrokkenheid

Tijdens een presentatie toont collega Kees Bootsman talloze beelden van ronduit schitterende zwembad realisaties in Europa en ver daarbuiten. Dit is duidelijk een branche die Rako tot in de puntjes beheerst. Boer: “Gezien de specifieke techniciteit van zwembadprojecten, streven we altijd naar een optimale betrokkenheid vanaf het begin. Zodra de materialen, technieken en budgetten zijn afgeklopt, garanderen wij een afwerking die duurzaam, mooi en praktisch is. Vrijwel alles is dan mogelijk: we hebben verschillende lijnen voor hoogte, afdichting, boording… Zo voldoen we helemaal aan de eisen van ieder project in elke regio.”

We kregen de kans om Bram Boer ook na het symposium te bevragen over hoe deze dag door hen werd ervaren. Het antwoord luidt tevreden: “Het symposium loste onze verwachtingen zeker in. We konden tal van veelbelovende contacten leggen en dat was natuurlijk het hele opzet.”

Bruggen gebouwd, missie geslaagd

Het mag duidelijk zijn: dit zwembad symposium was een torpedo in de roos. Betrokkenen op alle niveaus kregen uitgebreid de kans om van gedachten te wisselen over wat de beste manier is om een zwembadproject zo duurzaam en degelijk mogelijk te realiseren. Ongetwijfeld zagen hier vruchtbare samenwerkingsverbanden het licht. Dat er nog veel werk voor de boeg ligt, staat vast. Dat de bereidwilligheid om hier samen verantwoordelijkheid te nemen groeit, is eveneens een understatement.

“De aangenaamste bekleding voor zwembaden blijft betegeling”

Olympische erkenning

Om de tegelzetter een extra hart onder de riem te steken nog een quote die we eregast en meervoudig olympisch zwemkampioene Ramoni Kromowidjojo, konden ontfutselen: “Ik heb het bevraagd in de Nederlandse olympische ploeg en we zijn het er unaniem over eens: de aangenaamste bekleding voor zwembaden blijft betegeling. Dit is zelfs helpend bij het indelen van een training of race.” De juiste betegeling droeg dus al bij tot menige gouden medaille: qua erkenning kan dit tellen!